Confuorm al princip d'egualità dad hom e duonna valan tuottas denominaziuns da persunas e funcziuns da quists tschantamaints, adonta da la fuorma masculina ütilisada, per hom e duonna.
Il nom Uniun dals Grischs es scurzni cun UdG e la Lia Rumantscha cun LR.
Art. 1
Normas generalas
L'Uniun dals Grischs (UdG) es ün'uniun i'l sen da l'art. 60 e seguaints dal cudesch civil svizzer. Ella es affiliada a la LR. L'UdG es politicamaing e confessiunalmaing neutrala. Seis domicil es il lö dal parsura in uffizi.
Art. 2
Territori
Ils territoris principals d'acziun da l'UdG sun l'Engiadina Bassa, l'Engiadin'Ota, la Val Müstair e Bravuogn.
Art. 3
Mera
L'UdG ha la mera da promouver, mantgnair e defender la lingua e tuot ils bains culturals dal pövel rumantsch ladin.
Art. 4
Commembranza
- Commember da l'UdG as dvainta approvond seis tschantamaints ed in pajond la contribuziun fixada da la suprastanza. Per quella contribuziun as survain il Chalender Ladin. La suprastanza fixa il predsch dal Chalender Ladin. Commembers pon esser persunas natüralas, famiglias e persunas giuridicas.
- Commembers collectiv pon esser instituziuns da dret public da l'intschess ladin seguond l'artichel 2. La radunanza decida davart l'admischiun. La contribuziun annuala vain fixada da la suprastanza. Quella pels cumüns as drizza tenor il nomer d'abitants.
- Persunas natüralas pon eir gnir acceptadas sco commembers ad personam. La suprastanza decida davart talas commembranzas.
- Persunas chi s'han acquistadas merits specials per la lingua e la cultura rumantscha pon gnir nomnadas, sün proposta da la suprastanza, commembers d'onur.
Art. 5
Dovairs
Mincha commember da l'UdG s'ingascha pel böt nomnà i'l artichel 3 da quists tschantamaints.
Art. 6
Drets
Mincha commember da l'UdG ha il dret da gnir tschernü illa suprastanza o illa cumischiun sindicatoria.
Art. 7
Publicaziun ufficiala
L'organ ufficial da publicaziun es il Chalender Ladin. El cuntegna in mincha cas il rapport annual dal parsura, il rendaquint dal chaschier e'l rapport da revisiun.
La redacziun dal Chalender Ladin vain tschernüda da la suprastanza.
Art. 8
Secziuns e cuvis
- Ils commembers da l'UdG in ün o plüs cumüns dessan, per accumplir plü bain lur mera, fuormar üna secziun. Els tschernan üna persuna, nomnada cuvi, ed eventualmaing üna suprastanza locala. Las secziuns sun autonomas in lur territori.
- Il cuvi annunzcha minch'on a l'administradur da la butia, fin il plü tard la fin da favrer, il nomer dals chalenders vendüts in seis cumün.
- Il cuvi es il parsura da la secziun locala. El es il rapreschantant ufficial da l'UdG. In lös chi nun exista ingüna secziun locala, vain el tschernü da la suprastanza da l'UdG sainza impegn da dürada.
- Il cuvi chüra ed animescha la vita rumantscha in seis cumün. El ha eir la funcziun da correspundent da l'UdG ed administradur da sia secziun. El es respunsabel per la vendita dal Chalender Ladin e sustegna eir la vendita dad otras publicaziuns da l'UdG. El pissera chi vegnan organisats in seis cumün regularmaing inscunters adattats.
- Tenor bsögn maina il cuvi üna chascha per la secziun locala.
- L'UdG sustegna acziuns dals cuvis e da las secziuns localas.
- Il cuvi piglia part a la radunanza dals cuvis o deleghescha ün'otra persuna.
Art. 9
Ils organs da l'UdG
Ils organs da l'UdG sun: la radunanza generala
- la suprastanza
- la cumischiun sindicatoria
- la radunanza dals cuvis
Art. 10
La radunanza generala
- L'organ il plü ot da l'UdG es la radunanza generala.
- La radunanza generala da l'UdG es publica.
- Dret da vuschar han: ils commembers, ün rapreschantant per mincha trenta chalenders vendüts, e sün üna trentina nizzada
- ils commembers collectivs, duos rapreschantants per instituziun dal dret public
- ils commembers onuraris
- ils commembers da la suprastanza
- ils commembers da la cumischiun sindicatoria
- ils cuvis
- ils commembers ad personam
- Las persunas cun dret da vuschar han da's legitimar avant la radunanza generala. Il cuvi o seis rapreschantant legitimescha avant la radunanza seis votants.
- La radunanza generala ordinaria ha lö dürant il mais avrigl. La suprastanza fixa il lö da quella. Üna radunanza generala extraordinaria po gnir convochada da la suprastanza, schi's preschaintan tractandas da grond'urgenza e d'importanza speciala o eir scha 30 commembers giavüschan quai cun ün'inoltraziun in scrit.
- La bannida per mincha radunanza generala cun la glista da tractandas ha da gnir publichada aint illa pressa rumantscha almain 15 dis avant il di da la radunanza. Ils cuvis, ils commembers collectivs e'ls commembers d'onur vegnan invidats persunalmaing.
- Propostas per tractandas sun dad inoltrar al parsura il plü tard fin als 28 favrer. Propostas da secziuns ston gnir suottamissas a la radunanza generala. Areguard propostas da singuls decida la suprastanza.
- La radunanza generala decida definitivmaing be sur da propostas tractandadas. Ideas e moziuns inoltradas dürant la radunanza vegnan acceptadas da la suprastanza e preschantadas il plü tard a la prosma radunanza generala. In cas d'urgenza pon gnir fattas excepziuns, scha duos terzs dals votants preschaints sun perinclets.
- Las tractandas obligatorias da la radunanza generala ordinaria sun: elecziun dals dombravuschs
- approvar il protocol da la radunanza precedainta
- approvar il rapport annual dal parsura
- tour cogniziun dal rapport dals collavuratuors
- tour cogniziun dal rapport da la cumischiun sindicatoria
- approvar il rendaquint da l'on scuors
- fixar l'indemnisaziun a la suprastanza
- fixar la contribuziun annuala
- approvar il preventiv per l'on seguaint
- tour cogniziun dal rapport da la redacziun dal Chalender Ladin
- elecziuns parsura
- commembers da la suprastanza
- cumischiun sindicatoria
- delegiats e suppleants per la radunanza da la Lia Rumantscha
- delegià e suppleant illa suprastanza da la Lia Rumantscha
Art. 11
La suprastanza
- La suprastanza da l'UdG as cumpuona sco segua: parsura
- viceparsura
- actuar
- chaschier
- assessur
- La suprastanza es l'executiva respunsabla. Ella pissera cha tuot ils affars da l'UdG vegnan evas speditivamaing resguardond las meras da la società. Ella tscherna ils redactuors da las publicaziuns, l'administradur da la butia da cudeschs, il secretari ed eventualmaing oters funcziunaris e commembers da cumischiuns. La suprastanza relascha ün reglamaint da finanzas chi sto gnir approvà da la radunanza generala.
- A las sezzüdas da la suprastanza piglian part per regla cun vusch consultativa eir ils collavuratuors regiunals, l'administradur da la butia da cudeschs, il secretari sco eir il delegià illa suprastanza da la Lia Rumantscha.
- La suprastanza po be decider, schi sun preschaints almain trais commembers da la suprastanza.
- Il parsura e'ls quatter ulteriuors commembers da la suprastanza vegnan tschernüts da la radunanza generala per üna perioda da duos ons.
- Mincha commember da la suprastanza es reelegibel. Il temp d'uffizi es limità ad ot ons. Üna persuna po far part a la suprastanza dürant ot ons sco commember ed implü ot ons sco parsura.
- Pro las tschernas dess gnir garantida la cuntinuità da la gestiun dals affars sco eir la rapreschantanza equilibrada tanter las differentas regiuns.
- Las tschernas vegnan fattas per scrutin. Sch'ingün nun es d'avis cuntrari, pon quellas eir gnir fattas avertamaing, be schi nu sun proponüdas daplüssas persunas co'ls posts disponibels. Pro'l prüm scrutin vala la majoranza absoluta, pro'l seguond scrutin la magiorità relativa. Pro parità da vuschs decida la büs-cha.
- Votaziuns vegnan fattas avertamaing, sch'ün terz dals preschaints nu dumonda scrutin. Pro votaziuns avertas decida la majoranza da las vuschs valablas. Pro parità da vuschs ha il parsura il dret da vusch da tagl. Pro votaziuns cun scrutin nun es la proposta acceptada, schi resulta parità da vuschs. Scrutins vöds ed invalids nu vegnan dombrats.
- Cun excepziun dal parsura as constituischa la suprastanza svess.
- Il parsura ha l'administraziun generala da l'UdG, seguond bsögn cul sustegn d'ün secretari. El pissera insembel cul chaschier cha la facultà vegna administrada in uorden. La suottascripziun respunsabla dà il parsura cun ün ulteriur commember da la suprastanza, in affars da finanzas cul chaschier.
- Il viceparsura es il rimplazzant dal parsura e til sustegna in tuot sias incumbenzas.
- Il chaschier administrescha la chascha, ils fuonds e tuot la facultà da l'UdG. El propuona a la suprastanza ün preventiv detaglià per
- L'actuar scriva ils protocols da las sezzüdas e da las radunanzas.
- Las instanzas suotindichadas han las seguaintas cumpetenzas finanzialas: parsura pel singul cas chi nu's repeta fr. 2'000.00; in ün on fr. 5'000.00
- suprastanza pel singul cas chi nu's repeta fr. 10'000.00; in ün on fr. 40'000.00
Art. 12
La cumischiun sindicatoria
- La radunanza generala tscherna la cumischiun sindicatoria chi's cumpuona da duos persunas. La revisiun dal quint po eir gnir surdatta ad ün büro fiduziari.
- La cumischiun sindicatoria vegn tschernüda per üna dürada da duos ons ed es reelegibla.
- La cumischiun sindicatoria controlla minuziusamaing tuot ils affars finanzials e quels da gestiun. Ella preschainta seis rapport in scrit a man da la radunanza generala.
- L'on sindicatori da l'UdG cumainza als 1. schner e finischa als 31 december.
Art. 13
Revisiun dals tschantamaints
Üna revisiun totala o parziala da quists tschantamaints po gnir decisa da la radunanza generala, schi sun preschaints almain 30 commembers chi'd han il dret da vuschar.
Art. 14
Schogliamaint
- Ün schogliamaint da l'Uniun dals Grischs po gnir decis cun duos terzs da las vuschs dals preschaints a la radunanza generala. Quista tractanda sto esser publichada in l'invid per la radunanza.
- In cas d'ün schogliamaint vain surdat l'archiv da l'UdG a la biblioteca da la Fundaziun Planta a Samedan. La facultà vain depositada pro la Lia Rumantscha cun la destinaziun cha quella nu das-cha gnir dovrada per otras meras co quellas fixadas in quists tschantamaints.
Art. 15
Entrada in vigur
Quists tschantamaints sun gnüts acceptats da la radunanza generala dals 30 d'october 1999 a Lavin e rimplazzan quels dals 29 d'october 1988. Els aintran subit in vigur.
Il parsura: Robert Giacometti, Lavin
L'actuara: Elvira Pinchera, S-chanf